- JUAN ANITUA AGIRREURRETA
Pare bat hilabete egin ditugu aulestiatarren abenturekin eta aldaketa apur bat sartzeko momentua da. Lehenengo mundu gerran hil zan aulestiarraren ibiliak kontatzen dituen liburu bateri buruz ekingo deutsegu.
Gaurko kronika, 1997an argitaratu zan “Hau mundu arrano hau” liburuagaz hasten da. Liburu hau izatez, Juan Bautista Bilbaok “Euzkadi” egunkariarentzat idatzi zituen abentura-kronikak jasotzen dituen liburu bat da.
Testuinguruan jartzeko, 1916an Europan lehen mundu gerra zan eta Alemanek, Ingalaterra blokeatuta eukeen. Blokeoa apurtu eta Ingalaterran saltzeko edo erosteko aukera eukena aberastu egiten zan.
Blokeoa apurtuz Ingalaterragaz negozioak egiten ebilen barku-konpainia inportanteenetarikoa “Sota y Aznar” Bilboko enpresa zan. Eta hain zan handia enpresa honek blokeoa apurtzen egin eban ahalegina, gerra amaitu zanean bere ugazaba, Ramón Sota, “Sir” izendatu ebala Britainiar inperioak.
Baina blokeoa barkuekin apurtzen zan eta barkuetan, marinel euskaldunak ebizen, euren artean gure gaurko bi protagonistak: Juan Bautista Bilbao arratzuarra eta Juan Anitua Agirreurreta aulestiarra
Juan Bautista, “Batxi” lagunentzat, Arratzuko errementariaren semea zan eta umetatik ebilen barkuetan baina oso ondo idazten eban ikusiko dozuenez.
Batxi abertzalea zan, Ramon Sota lez eta Euzkadin, EAJren egunkarian idazten ebazan bere kronikak. Liburu hau, “hau mundu arrano hau” egunkariko kroniken bilduma bat da, Pio Barojaren liburuen antzeko gauza bat. Bertan, blokeoa apurtuz kontrabandoan ibiltzen zireneko abenturak kontatzen ditu modu ameno eta irakurterrezean.
Liburuan kontatzen diren bidaiak, askotan, Huelvatik edo Bilbotik Cardiffera ziren eta sarri, tabernetako giroa kontatzen dau, 1915eko martxoko kronikan honetan lez.
KAFETEGI BAT GEHIAGO
Mari Eperdiren kafetegi albotxuan ipini dabe beste bat. Joan naiz ikusten eta ikaratu naiz ikusirik jaubea dela “Malen Ipiski” mundakarra, hiru bider ezkondua berau, eta azken senarra manilarra dauena. Azkeneko erara zabaldu dau kafetegi hori, hara zelan,: atetik sartukeran ikusten dira lau mahai kedarra baino baltzagoak, launa kilo koipe badabela euren hegaletan. Bederatzi katilu, beste hainbeste untzetik eskegita, topin baltz bat beti irakiten, eta topin horren alboan dago ben-ben Ipiski amantal goitik-beherakoagaz. Amantal horrek argi egiten dau koipearen koipegaz, esan leike alpaka dala.
Kafea hartzen zagozen artean gura badozu alaitxuago egon, emon eiozuz Ipiskiri sei penny, eta berehala hasiko da orkesta han alboko aldean dagoen gela batean.
Kantualdi aukerakoak jo be egiten ditu piano zahar hark zulotxu batetik penny bat jaurtita, eta bien bitartean Ipiskik ekiten deutso dantza alaietan, erakutsi nahirik bere atorrak, Mundakatik urten dauenik hona jaboiaren txistilik ikusi ez dabenak.
Gogoa emoten dau Cardiffera joateko Malen Ipiski mundakarrak azken modara jarritako tabernara!
Behin Ipiskiren tabernan egozela edaten eta kantuan…
“Halakoren batean gure lagun bati otu jako kitarra jota kantu batzuk egitea.
— ¿Á quén le chamais astoa?
Neure nobiaren ama
asto baten jaube dana
astoak ekartzen deutso
etxean behar dan dana.
Hau entzunik, galiziarrek badinosku:
Kantu horretan astoa hitza aditu eben, edo behinik behinean berehala hasi jakuzen jo goiak jo beheak eurei astoak direla esan deutsegula, eta abar. Alferrik ziren Ipiski eta senarraren ahaleginak bakea ipinteko.
Eta zenbat eta bigunago guk erantzun, eurak gogorrago etozen gure gainera. Azkenean nire lagun aulestiarrak gehiago iraun ezinda, galiziar bat jo eban kitarragaz buru-buruan, eta samaraino sarturik utzi eutsan tramankulu hori. Beste galiziar horrek berehala egin eban ihesi, osterantzean Ipiskiren katilu denak aurpegian eukazan. “
Bayo barkuaren historia
Hara! eta nor zan gitarra hain ondo jotzen eban “aulestiarra”? hori jakiteko, Batxiren “Bayo” barkuari pasatutakoa jakin behar dogu. Esan dogun lez, lehen mundu gerra zan eta alemaniarrek Ingalaterra bloketatuta euken besteak beste urpeko minak jarrita.
1916ko urtarrilaren 13an “Bayo “ barkuak holako mina bat jo eban La Rochelle inguruan eta ondoratu egin zan. 25 lagun hil ziren; Jesus Azcuna bigarren pilotuak urten eban bakarrik bizirik.
“Bayo” barkua bere jatorrizko izenagaz “Whitehall” Argazkia www.vidamaritima.com helbidetik hartu dot Hildakoen artean egozan Batxi Bilbao eta Juan Anitua Agirreurreta aulestiarra; biak oso gazteak; Batxik 29 urte eta Juanek 28 baino ez. Juan, jatorriz Eibartarra zan eta sukaldaria moduan ebilen barkuan.
Juan Anitua, Aulestin bizi zan Jacinta Urigüen Echevarrietagaz ezkondua egoalako. Jacinta narearra zan, Lexarragoikoa, baina ezkondu ostean kalean bizi izan ziren, “Labakoa” etxean, gaur egun “Mastinekoa” deitzen deutsegun etxean.
Hortik aurrera ez dakit gauza askorik Juan Anituak eta Jazintak ez eben seme alabarik eduki eta Juan hil ostean, Jazinta be nonbaitera joan zan.
Nik pentsetan dot Zinkuneginekoekin parientea izan ahal zala baina baten batek gehiago baleki, idatzi.