Aulestia familiatik apur bat deskantsatzeko, ondo dago XX. mendearen hasieretara bueltatzea eta orduko pare bat protagonista gogora ekartzea.
Aspaldi galdu eta ahaztutako kirolen artean, palanka-jaurtzearena dago. XX. mendearen hasieran, pelotarekin eta probekin batera, kirolik popularrena eta jarraituena.
Euskal Herritik kanpora be palanakan asko jokatu izan da, kaleak ipintzeraino. Hemengo hau, Teruelgo Calomarde herriko da.
XIX eta XX meneen aldaketa horretan, gure palankariek famatu egin gintuzten palanka botatzen zan inguru guztian. Horregatik ba, merezi dau pare bat astetan herrian izan genduzan pare bat palankari biri buruz ekitea.
Nik behintzat entzuna dodan lehenengo palankari handia Ibekatxko Juan Inazio Onaindia Meabe “Ibekatx” izan zan, Inazio Ibekatxen aitite.
Juan Inazio, 1854an jaio zan Ibekatxen eta berataz topau dodan lehenengo aipamenean, 30 urte inguru ditu eta “a todo español” desafioa bota eban orduan egiten zan moduan, periodikuen bidez.
Eta desafioa Gregorio Alberdi mallabiarrak hartu nahi izan eban
Gregorio Alberdik diño, berak erakutsita dakiela Ibekatxek palankan eta ironia askogaz hau gehitzen dau “Mucho me alegro de que el que fué mi discipulo en referido juego de la barra, haya llegado a al cúspide en cuanto a los requisitos que son necesarios para el buen manejo de ella, pues que no se concibe ni se comprende otra cosa, al lanzar a la publicidad un cartel de desafio de tal naturaleza.”
Ez jakon asko gustatu hau Ibekatxeri eta egun batzuk beranduago egunkari berdinera botatako karta honegaz erantzun eutson:
Ibekatxen erantzuna jokoa onartzen polita. Ironiari ironiaz erantzuten deutso, malabiarraren baldintza danak onartu eta diru gehiago jokatzeko prest.
Ibekatx palankaren historiara pasatu da Markinako zelaian beste inork baino urrunago bota ebanean palanka eta horren ostean, Markinako Udalak 100 pezetako saria ezarri ebanean Ibekatxen marka ontzeko kapaz zanarentzat.
Nik dakidala ez dau inork ontzerik lortu. Markinako Udalean galdetu beharko da baina diru apur bat irabazteko aukera dago hor.
Bertsolari moduan be ibili zala badakigu; Gernikako Euskal-jokoetan, 1883an, bertsolari moduan parte hartu eban eta 1886an Markinan antolatutako Euskal-jokoetan, irrintzilari moduan hartu eban parte.
Datorren astean ikusiko dogu bere bertso-paperen bat baina bitartean
Onaindia abizeneko bertsolaririk geratzen bada,
erantzunaren zain geratzen gara